1. GİRİŞ: SAHRA’DA YENİ BİR İMPARATORLUK HAYALİ
Soğuk Savaş’ın ideolojik kutuplaşması geride kalalı onlarca yıl oldu; ancak Afrika kıtası, çok daha pragmatik, çok daha kanlı ve doğrudan yeraltı zenginliklerini hedef alan yeni bir sömürgecilik dalgasıyla karşı karşıyadır. Yıllardır Batı emperyalizminin, bilhassa Fransa’nın Sahel kuşağındaki tek taraflı askeri tahakkümünden ve ekonomik vesayetinden bıkan yerel halklar, meydanlarda Rus bayrakları sallayarak kurtuluşu Moskova’da aradıklarını ilan ettiler. Fakat yağmurdan kaçarken tutuldukları fırtına, onları klasik bir müttefikle değil; uluslararası hukukun tüm gri alanlarını vahşice sömüren, sırtını Kremlin’e dayamış bir paralı asker şebekesiyle yüz yüze bıraktı.
İlk evresinde Wagner Grubu, Prigojin’in gizemli ve inkâr edilebilir bir “özel güvenlik şirketi” maskesi altında sahaya sürüldü. Rusya Federasyonu Anayasası’nın bağımsız silahlı birlikleri açıkça yasaklayan maddelerine ve Rus Ceza Kanunu’nun paralı askerliği ağır yaptırımlara bağlayan hükümlerine rağmen, bu yapı Kremlin’in jeopolitik ve ekonomik ihtiraslarının kıtadaki örtülü silahı oldu. Sudan’dan Orta Afrika Cumhuriyeti’ne (OAC), Libya’dan Mali’ye uzanan bu hatta kurulan mekanizma basitti: Darbeci askeri cuntalara veya kırılgan otoriter liderlere “rejim koruma garantisi” ve “terörle mücadele” desteği sağlamak; bunun karşılığında ise altın, elmas, uranyum madenlerinin imtiyazlarını paravan şirketlerle ele geçirip yerel halkı kanlı bir baskı çemberine hapsetmek.
Ancak maskeli balo uzun sürmedi. 2023 yılında yaşanan iç çatışmalar, Moskova’ya yürüyüş ve Yevgeni Prigojin’in şüpheli bir uçak kazasında tasfiyesiyle birlikte kartlar yeniden dağıtıldı. 2024 yılı itibarıyla Wagner kabuk değiştirdi; doğrudan Rusya Federasyonu Savunma Bakanlığı ve Rus Askeri İstihbaratı’nın (GRU) hiyerarşik komutasına bağlanarak Afrika Kolordusu (Africa Corps) adıyla resmi bir devlet aygıtına dönüştürüldü.
Bu dönüşüm sıradan bir tabela değişikliği değildir. Bu hamle, Rusya’nın yıllardır arkasına sığındığı “Onlar bizim resmi askerimiz değil, bağımsız bir şirkettir” şeklindeki makul inkâr edilebilirlik (plausible deniability) kalkanını hukuken paramparça etmiştir. Bugün Mali’nin köylerinde yakılan evlerin, pazar yerlerine ve düğün alaylarına fırlatılan kamikaze İHA mühimmatlarının, nehir yataklarında kurşuna dizilen yüzlerce silahsız sivilin faili artık sadece bir paralı asker şebekesi değil; doğrudan Rusya Federasyonu devlet aygıtıdır.
2. PARAVAN ŞİRKETLERDEN SAVUNMA BAKANLIĞINA: WAGNER’İN KİRLİ EVRİMİ
Wagner’in temelleri, Rusya’nın Orel kentinde emekli FSB mensuplarının kurduğu küçük güvenlik girişimlerine ve ardından gelen Moran Security Group (MSB) yapılanmasına dayanır. Ancak yapının kaderini belirleyen asıl kırılma, MSB’ye bağlı Hong Kong tescilli Slavic Corps (Slav Kolordusu) adlı paralı asker birliğinin 2013’te Suriye çöllerinde petrol tesislerini korumaya çalışırken yaşadığı hezimet oldu. Bu operasyonel başarısızlık, Kremlin ve Rus askeri istihbaratı (GRU) için bir dönüm noktası teşkil etti: Rus devleti, cepheye doğrudan kendi bayrağıyla girmek yerine, devletin tüm lojistik ve askeri imkânlarıyla donatılmış fakat hukuken devlet dışı görünen hibrit bir harp makinesi yaratmaya karar verdi.
Operasyonel liderlik koltuğuna, telsiz çağrı kodunu Nazi Almanyası’nın hayranı olduğu bestecisi Richard Wagner’den alan eski GRU Özel Kuvvetler (Spetsnaz) Yarbayı Dmitri Utkin oturtuldu. Finansman ve organizasyon ise bizzat Kremlin sarayının ziyafetlerini organize ettiği için kamuoyunda “Putin’in Aşçısı” olarak anılan Yevgeni Prigojin’e emanet edildi. Prigojin yıllar boyunca bu şirketle bağını inkâr etti, ta ki Ukrayna savaşının ortasında, Eylül 2022’de Wagner’in kurucusu olduğunu gururla itiraf edene kadar.
Hale Nur GENÇ – SvS Stajyeri
Yazının tamamını BURADAN okuyabilirsiniz.
