İstihbarat ya da bilgi alma, siyasi makamlara sunulması için toplanmış ve çözümlenmiş izlemsel veya taktik içerikli işlenmiş bilgilerdir. Her türlü kaynaktan alınan bilgiler başta ilişkisiz gibi görünen parçalardan oluşmuş gibi gözükse de istihbarat bunun birbiri ile ilişkisini kurup çözümler. Her devlet için istihbarat vazgeçilmez bir unsurdur.
Son yıllarda gelişen teknoloji ile birlikte gelişen yapay zekâ teknolojileri hızla istihbarat alanında da kullanılmaya başlandı. Yapay zekâ, devletlerin bilgi toplama, analiz etme ve karar alma süreçlerinde yeni bir dönemin başlamasına neden olmuştur. Her ne kadar yapay zekâ, devletlerin işlerini kolaylaştırıp istihbarat kurumlarının daha kısa sürede bilgiye ulaşmasını sağlasa da aynı zamanda etik, hukuki ve güvenlik açısından önemli riskler de barındırmaktadır. Yanlış veri analizi, algoritmik önyargılar ve siber saldırılar bu risklerin başında gelmektedir.
Günümüzde devletler arasında yaşanan rekabet yalnızca askerî sahada değil, bilgi üzerinden de devam etmektedir. Bilgiye en hızlı ulaşabilme ve bu bilgiyi etkili biçimde işleyebilme kapasitesi devletler için belirleyici bir faktördür. Bu çalışmada yapay zekânın istihbarat alanındaki kullanım alanları, sağladığı fırsatlar ve beraberinde getirdiği riskler ele alınacaktır.
İstihbarat faaliyetleri genel olarak bilgi toplama, analiz etme, değerlendirme ve karar vericilere sunma aşamalarından oluşmaktadır. Günümüzde bu sürecin hemen her aşamasında yapay zekâ teknolojilerinden yararlanılmaktadır. En önemli kullanım araçlarından biri Açık Kaynak İstihbaratı (OSINT) faaliyetleridir. Açık Kaynak İstihbaratı (OSINT), kamuoyuna açık ve erişilebilir kaynaklardan elde edilen bilgilerin toplanması, analiz edilmesi ve değerlendirilmesi sürecidir. İnternet üzerindeki web siteleri, sosyal medya platformları, haberler, bloglar, akademik makaleler, kamu kurumları tarafından yayımlanan raporlar gibi kamuya açık kaynaklar insanların bu kadar büyük miktardaki bilgiyi kısa sürede incelemesi mümkün değildir. Yapay zekâ destekli sistemler ise milyonlarca paylaşımı saniyeler içerisinde analiz eder. Analiz sürecinde belirli anahtar kelimeleri, eğilimleri ve olası tehditleri tespit edebilmektedir. OSINT çalışmaları yapılırken bireylerin gizliliğine saygı göstermek, kişisel verileri ifşa etmemek ve izinsiz özel bilgilere erişmemek önemlidir.
Bir diğer önemli kullanım alanı görüntü analizidir. Uydu görüntüleri, insansız hava araçları tarafından elde edilen görüntüler ve güvenlik kameralarından gelen veriler yapay zekâ algoritmaları sayesinde otomatik olarak incelenebilmektedir. Uydu teknolojisine sahip bir ülke, düşman ülkenin her noktasını gözetleyebilir. Telsiz ve radarlarının tam koordinatlarını anında belirleyebilir. Dost-düşman birlik, araç, uçak, gemi ve hatta denizaltıların hareketini izleyebilmektedir. Askerî uydular istihbarat toplama alanında hizmet sağlamaktadır. Askerî uydular ABD ve Rusya gibi gelişmiş ülkeler tarafından fırlatılmaktadır. Bunların içinde ABD en fazla uyduya sahip ülkedir. Hatta uydu sayısı geriye kalan tüm ülkelerin toplam uydularından daha fazladır. Özellikle Rusya-Ukrayna Savaşı sırasında ticari uydu görüntülerinin yapay zekâ ile analiz edilmesi, açık kaynak istihbaratının önemini artırmıştır.
Yapay zekânın bir diğer kullanım alanı olan dil işleme teknolojileri istihbarat alanında da yaygın biçimde kullanılmaktadır. Farklı dillerde hazırlanan raporlar otomatik olarak çevrilebilmekte, uzun belgeler özetlenebilmekte ve milyonlarca belge içerisinden belirli konular hızlıca bulunabilmektedir. Bu durum özellikle uluslararası istihbaratta zaman tasarrufu sağlamaktadır.
Yapay zekânın istihbarata sağladığı en büyük katkı hızdır. Geleneksel yöntemler ile günler hatta haftalar sürebilecek veri analizleri yapay zekâ sayesinde dakikalar içerisinde tamamlamaktadır. Böylece karar vericiler kriz anlarında daha hızlı hareket edilebilmektedir. İkinci önemli avantaj, doğruluk oranının artmasıdır. Bazı ayrıntılar insanlar tarafından gözden kaçırılırken, yapay zekâ sistemleri bunu gözden kaçırmadan milyonlarca veri arasında ilişki kurarak daha kapsamlı değerlendirmeler yapabilmektedir. Kaynak kullanımında verimlilik de önemli avantajlardan biridir. Rutin belge inceleme, veri sınıflandırma ve raporlama işlemlerinin otomatik hâle gelmesi sayesinde uzman personel daha karmaşık analizlere odaklanabilmektedir. Böylece insan kaynağı daha etkin kullanılabilmektedir.
Her yeni şeyde olduğu gibi yapay zekânın da önemli riskleri bulunmaktadır. Yapay zekâ sistemleri, eğer kullanılan veri eksik veya hatalı ise yanlış değerlendirme yapabilir. Bu durum, yanlış durumların tehdit olarak algılanıp gerçek tehdit durumlarının gözden kaçırılmasına sebep olabilir. Bir diğer risk, günümüzde yapay zekâ kullanılarak üretilen ses kayıtları ve videoların oldukça gerçekçi görünmesidir. Bu içeriklerin seçimi istihbarat kurumları için bilgi toplarken zaman kaybı olabilmekte ve bilginin doğrulanmasını zorlaştırmaktadır.
Yapay zekânın istihbaratta kullanımının yaygınlaşmasının dünyada birçok örneğini görmekteyiz. ABD Savunma Bakanlığı tarafından yürütülen Project Maven, uydu ve insansız hava araçlarından (İHA) elde edilen görüntülerin yapay zekâ destekli bilgisayarlı görü algoritmaları ile analiz edilmesini amaçlamaktadır. Bu sayede görüntülerde yer alan araçlar, yapılar, insan hareketleri ve diğer nesneler otomatik olarak tespit edilmekte, böylece istihbarat personelinin analiz süresi önemli ölçüde kısalmaktadır. ABD, Project Maven yapay zekâ programını ilk olarak Orta Doğu’daki ve Rusya-Ukrayna Savaşı’ndaki keşif verilerini işlemek için kullandı. Diğer bir örnek, İsrail ordusu tarafından kullanılan Lavender ve The Gospel sistemleri, operasyonel hedef belirleme süreçlerinde yapay zekâdan yararlanmaktadır. Lavender, kişi ve hedef analizi; The Gospel ise hedef üretme sistemi için kullanılmaktadır. Bunların yanında Wolf Pack de kullanılmakta ve Batı Şeria’da yüz tanıma ve gözetim için kullanılmaktadır. Çin de yapay zekâyı istihbarat, gözetleme ve askerî alanda aktif olarak kullanan ülkelerden biridir. Çin Halk Kurtuluş Ordusu (PLA), yapay zekâ destekli karar destek sistemleri, sensör verilerinin bir araya getirilmesi (data fusion), keşif ve gözetleme (ISR) yazılımları ile askerî karar alma süreçlerini hızlandırmayı hedeflemektedir. Rusya-Ukrayna Savaşı’nda yapay zekânın istihbarat alanındaki en aktif kullanımı görünür olmuştur. Savaş boyunca ticari uydu görüntüleri, insansız hava araçlarından elde edilen veriler ve açık kaynaklardan toplanan bilgiler yapay zekâ destekli sistemlerle analiz edilmiştir. Bu sayede askerî birliklerin hareketleri, araç yoğunluğu ve altyapı değişiklikleri çok daha hızlı tespit edilebilmiştir.
Türkiye’de yapay zekânın istihbaratta kullanımı gün geçtikçe artmaktadır. Özellikle savunma sanayii şirketleri tarafından geliştirilen görüntü işleme, otonom sistemler, büyük veri analizi, açık kaynak istihbaratı (OSINT), siber tehdit analizi ve otonom hava platformlarında yapay zekâ destekli sistemlerden yararlanılmaktadır. Türk savunma sanayiinin öncü şirketi ASELSAN, modern savaşlarda kullanılan İHA’lar için geliştirdiği “KORKUT 100/25” yapay zekâ desteği ve ATOM akıllı mühimmatı ile radarına giren hedefleri yapay zekâ algoritmaları sayesinde saniyeler içinde tespit ederek türüne göre teşhis edebilmektedir. Türkiye’nin geliştirdiği Çelik Kubbe hava savunma sistemlerinde de radar ve elektro-optiklerden gelen veriler yapay zeka desteğiyle işlenmekte ve HAKİM Hava Komuta Kontrol Sistemi sayesinde karar vericilere anlık, gerçek zamanlı ortak hava resmi sunulmaktadır. Bu projeler istihbarat faaliyetlerinde yapay zekâ kullanımının gelecekte Türkiye’de daha da yaygınlaşacağını göstermektedir.
Sonuç olarak yapay zekâ, istihbarat faaliyetlerinde bilgi toplama, hızlı analiz ve hızlı karar alma süreçlerini önemli ölçüde değiştirmiş ve stratejik bir teknoloji hâline gelmiştir. Büyük veri kümelerinin kısa sürede analiz edilmesi, görüntü işleme, açık kaynak istihbaratı (OSINT) faaliyetleri ve doğal dil işleme gibi alanlarda sağladığı avantajlar, istihbarat kurumlarının daha hızlı ve verimli şekilde hareket etmesini sağlamış ancak sistemlerin doğruluğu, veri kalitesi, hatalı veya önyargılı verilerin yanlış değerlendirilmesi gibi dezavantajlı durumlar da yaratabilmektedir. Yapay zekânın sahte görüntü ve ses kayıtları, bilginin doğrulanma sürecini de uzatmaktadır. Bu nedenle yapay zekânın insanın yerini alan bir unsur olarak değerlendirilmesinden ziyade insanlar için destek sağlayan bir araç olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Gelecekte devletler arasındaki rekabet artık bilgiye ulaşabilmek ile değil, ulaşılan bilgilerin en doğru ve en güvenilir şekilde analiz edilebilmesi ile de şekillenecektir. Bu doğrultuda yapay zekâya yapılan yatırımlar kadar bu teknolojinin etik ilkeler, hukuki düzenlemeler ve etkin denetim mekanizmaları çerçevesinde geliştirilmesi de büyük önem taşımaktadır. Yapay zekânın yol açabileceği dezavantajlı durumları etkin biçimde yönetebilen devletler, geleceğin istihbaratında önemli bir avantaj sağlayacaklardır.
Meryem Işıl Öge
KAYNAKÇA
- Amnesty International. (2023). Israel/OPT: Israeli authorities are using facial recognition technology to entrench apartheid. https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/05/israel-opt-israeli-authorities-are-using-facial-recognition-technology-to-entrench-apartheid/
- Anadolu Ajansı. (2025). Millî Muharip Uçak KAAN teknoloji tesisinde yeni dijital yetenekler kazanacak. https://www.aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/milli-muharip-ucak-kaan-teknoloji-tesisinde-yeni-dijital-yetenekler-kazanacak/3838824
- Baykar Teknoloji. (t.y.). Yapay zekâ. https://www.baykartech.com/tr/yapay-zeka/
- Center for Security and Emerging Technology. (2024). China’s military AI wish list. Georgetown University. https://cset.georgetown.edu/publication/chinas-military-ai-wish-list/
- DergiPark. (2025). Güvenlik ve teknik istihbaratta yapay zekâ. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4602640
- EDAM. (2018). Yükselen insansız sistemler. https://edam.org.tr/wp-content/uploads/2018/06/CAN-Yukselen-Insansiz-Sistemler.pdf
- Ernst & Young (EY). (t.y.). OSINT nedir ve neden önemlidir?https://www.ey.com/tr_tr/insights/cybersecurity/osint-nedir-ve-neden-onemlidir
- Human Rights Watch. (2026, 14 Haziran). Addressing artificial intelligence in the military domain. https://www.hrw.org/news/2026/06/14/addressing-artificial-intelligence-in-the-military-domain
- İGAM. (t.y.). Yapay zekâ, güvenlik ve istihbarat. https://igam.org.tr/yapay-zeka-guvenlik-ve-istihbarat/
- İstanbul Teknik Üniversitesi. (t.y.). Açık kaynak istihbaratı (OSINT) sunumu. https://web.itu.edu.tr/~kizilirmakh/sunum.pdf
- Millî İstihbarat Akademisi. (2026). Yapay zekâ çağında siber güvenlik ve Türkiye’nin stratejik öncelikleri. https://mia.edu.tr/uploads/f/24042026_1.pdf
- National Geospatial-Intelligence Agency. (t.y.). GEOINT artificial intelligence. https://www.nga.mil/news/GEOINT_Artificial_Intelligence_.html
- OpenAI, Future of Humanity Institute, Centre for the Study of Existential Risk, & Electronic Frontier Foundation. (2018). The malicious use of artificial intelligence: Forecasting, prevention, and mitigation. https://arxiv.org/abs/1802.07228
- Reuters. (2024). Ukraine collects vast war data trove to train AI models. https://www.reuters.com/technology/ukraine-collects-vast-war-data-trove-train-ai-models-2024-12-20/
- ShiftDelete.Net. (2024). Türkiye’nin gökyüzündeki yeni kalkanı: Çelik Kubbe projesi nedir ve nasıl çalışıyor?https://shiftdelete.net/turkiyenin-gokyuzundeki-yeni-kalkani-celik-kubbe-projesi-nedir-ve-nasil-calisiyor
- South China Morning Post. (2025). China unveils AI system to automate satellite targeting and surveillance. https://www.scmp.com/news/china/science/article/3355215/china-unveils-ai-system-to-automate-satellite-targeting-and-surveillance
- The C2 Center of Excellence. (2025). AI in military C2 systems: An introduction and recent advances. https://c2coe.org/wp-content/uploads/Library%20Documents/Annals/Seperate%20Articles/20250701%20AI%20in%20Military%20C2%20Systems%20An%20Introduction%20and%20Recent%20Advances%20%28C2COE%29%20Annals%20of%20C2%20Vol2.pdf
- TRT Haber. (2025). Mini İHA’lara karşı yapay zekâlı kalkan: KORKUT 100/25. https://www.trthaber.com/haber/savunma/mini-ihalara-karsi-yapay-zekali-kalkan-korkut-10025-942959.html
- +972 Magazine. (2024). “Lavender”: The AI machine directing Israel’s bombing spree in Gaza. https://www.972mag.com/lavender-ai-israeli-army-gaza/
Meryem Işıl ÖGE – SvS Stajyeri
