Günümüzde Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile Çin Halk Cumhuriyeti arasındaki rekabet, yalnızca askeri ya da diplomatik alanlarla sınırlı değildir. Bu rekabet; teknoloji, ticaret ve hammadde politikaları üzerinden çok boyutlu bir hâl almıştır. Özellikle nadir toprak elementleri ve kritik mineraller, ABD-Çin rekabetinin stratejik unsurlarından biri olarak öne çıkmaktadır.
ABD-Çin ilişkileri uzun yıllar ekonomik karşılıklı bağımlılık olarak ilerlemiş olsa da, Çin’in artan ekonomik ve teknolojik gücü ABD açısından bir meydan okuma olarak algılanmaya başlanmıştır. Hüseyin Korkmaz’ın da belirttiği üzere, bu rekabet klasik bir Soğuk Savaş’tan farklı olarak hibrit bir karaktere sahiptir. Taraflar doğrudan bir çatışma olmadan, ticaret savaşları, teknoloji kısıtlamaları ve tedarik zincirleri üzerinden stratejik baskı kurmaktadır.
Nadir toprak elementleri; savunma sanayi, yenilenebilir enerji teknolojileri ve elektrikli araçlar gibi alanlarda vazgeçilmez hâle gelmiştir. Bu durum, nadir metallerin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda ulusal güvenlik meselesi olarak değerlendirilmesine yol açmıştır. Çin, nadir toprak elementleri üretiminde önemli bir paya sahiptir. Bu üstünlük, Çin’e stratejik bir avantaj sağlamaktadır.
Çin’in nadir metaller üzerindeki hâkimiyeti, geçmişte ihracat kısıtlamaları yoluyla siyasi bir araç olarak da kullanılmıştır. Bu durum ABD açısından tedarik riski doğurmuş ve Çin’e olan bağımlılığın stratejik bir zafiyet olduğu görüşlerini güçlendirmiştir. Anadolu Ajansı ve TASAM analizlerinde de vurgulandığı gibi nadir metaller ABD-Çin rekabetinin görünmeyen bir cephesidir. ABD bu bağımlılığı azaltmak amacıyla yerli üretimi artırma, müttefik ülkelerle kritik mineral iş birlikleri kurma yoluna gitmektedir. Ancak kısa vadede Çin’in bu alandaki küresel üstünlüğünü kırmak zor görünmektedir. Bu nedenle nadir metaller, iki ülke arasındaki rekabetin uzun vadeli bir unsuru olmaya devam edecektir.
Bu bağlamda ABD’nin stratejik hamleleri yalnızca ekonomik kaygılarla sınırlı kalmamaktadır. Washington yönetimi, kritik mineraller konusunda Çin’e olan bağımlılığı azaltmak için “Mineral Güvenliği Ortaklığı” gibi girişimler başlatmıştır. Avustralya, Kanada ve Japonya gibi müttefik ülkelerle kurulan bu iş birlikleri, Çin’in nadir toprak piyasasındaki tekelleşmesini kırmayı hedeflemektedir. Ancak bu çabaların meyvesini vermesi için önemli bir zaman gerekmektedir çünkü nadir toprak elementlerinin çıkarılması, işlenmesi ve rafine edilmesi süreçleri yüksek teknoloji ve altyapı gerektirmektedir. Çin yıllardır bu altyapıya yatırım yapmışken, ABD’nin bu açığı kapatması kolay olmayacaktır.
Öte yandan Çin de elindeki bu stratejik kozu etkili bir şekilde kullanmaktadır. Pekin yönetimi, nadir toprak elementlerini yalnızca ekonomik bir kazanç aracı olarak değil, aynı zamanda jeopolitik nüfuz sağlama aracı olarak da görmektedir. Özellikle 2010 yılında Japonya’ya uygulanan ihracat ambargosu, bu minerallerin ne kadar etkili bir baskı aracı olabileceğini dünyaya göstermiştir. Bu olaydan sonra birçok ülke, kritik minerallerde Çin’e olan bağımlılıklarının risklerini yeniden değerlendirmek zorunda kalmıştır. Korkmaz ve Turan’ın 2021 yılındaki çalışmalarında da belirtildiği üzere, 21. yüzyılda ABD-Çin rekabeti geleneksel silahlanma yarışının ötesinde, teknolojik üstünlük ve kaynak kontrolü üzerinden şekillenmektedir. Nadir toprak elementleri bu yeni nesil rekabetin en kritik alanlarından biri olarak öne çıkmaktadır.
Sonuç olarak, ABD-Çin rekabeti yalnızca büyük güçler arası bir nüfuz mücadelesi değil, aynı zamanda stratejik kaynaklar üzerinden yürütülen güç mücadelesidir. Nadir metaller bu rekabetin merkezinde yer almakta ve küresel güç dengelerinin geleceğini etkilemektedir.
KAYNAKС̧А:
Hüseyin Korkmaz (2023) Yeni Soğuk Savaş: Küresel Organik Kriz ve ABDÇin’in Sınırsız Rekabeti.
H. Korkmaz & Turan İ. (2021) “21. Yüzyılda ABD-Çin Rekabeti ve Hibrit
Soğuk Savaş”, DergiPark.
Anadolu Ajansı, “ABD-Çin Arasında Enerji ve Teknoloji Rekabeti: Kritik
Mineraller Neden Önemli?”
TASAM, “ABD-Çin Rekabetinde Görünmeyen Savaş: Nadir Toprak
Elementleri.”
Eylül Hümeysa AKSU – SvS Stajyeri
