GİRİŞ
Uluslararası ilişkilerde “stratejik ortaklık” kavramı çoğu zaman kağıt üzerinde kalan diplomatik bir nezaketten ibarettir. Ancak Türkiye ve Somali arasındaki ilişkiler, bu tanımın çok ötesine geçerek, 2011’deki insani yardım seferberliğinden bugün deniz yetki alanlarının korunmasına uzanan, nadir rastlanır bir devlet inşası ve güvenlik mimarisine evrilmiştir. Mogadişu semalarında yankılanan Türk F-16’larının sesi, sadece terörle mücadelede yeni bir safhayı değil; aynı zamanda Türkiye’nin “Mavi Vatan” vizyonunun Hint Okyanusu’ndaki stratejik derinliğini de bizlere müjdelemektedir. Türkiye’nin Somali politikası, sadece ikili bir ilişki değil, aynı zamanda Afrika Boynuzu’ndaki güç dengelerini yeniden tanımlayan jeostratejik bir hamledir.
1.SAVUNMA SANAYİ VE GÜVENLİK: EĞİTİMDEN CAYDIRICILIĞA
Türkiye’nin Somali’deki varlığı, günü kurtaran askeri müdahalelerden ziyade, kurumsal bir kapasite inşası üzerine kurulmuştur. Mogadişu’daki TURKSOM Askeri Eğitim Merkezi, bu vizyonun kalbi niteliğindedir. Ancak bugün gelinen noktada, sadece asker eğitmekle yetinilmiyor; sahadaki dengeleri kökten değiştiren teknolojik bir üstünlük Somali ordusuna transfer ediliyor.
Bayraktar TB2 SİHA’ların terör örgütü Eş-Şebab’a karşı sağladığı istihbarat ve operasyonel kabiliyeti, bugün F-16 savaş uçaklarının ve T129 Atak helikopterlerinin bölgeye konuşlandırılmasıyla yeni bir boyuta taşınmıştır. Bu hamle, sadece bir terörle mücadele desteği değildir. Bu, Somali’nin toprak bütünlüğüne göz diken bölgesel aktörlere ve ayrılıkçı hareketlere karşı verilmiş net bir “caydırıcılık” mesajıdır. Türkiye, Somali’nin egemenliğini sadece diplomatik masalarda değil bizzat sahada, çelikten bir iradeyle savunmaktadır. Akademik literatürde bu durum, Türkiye’nin “akıllı güç” (smart power) stratejisinin en somut örneği olarak nitelendirilmektedir.
2. ENERJİ DİPLOMASİSİ VE MAVİ EKONOMİ
Somali açıklarında yürütülen enerji faaliyetleri, iki ülke arasındaki kader birliğinin en somut göstergesidir. Oruç Reis sismik araştırma gemisinin bölgeye gönderilmesi ve Çağrı Bey sondaj gemisine refakat eden TCG Sancaktar, TCG Gökova ve TCG Bafra gibi deniz unsurları, Türkiye’nin denizlerdeki gücünü kıtalararası bir boyuta taşımıştır.
Bu enerji hamlesi, Somali’nin ekonomik bağımsızlığı için hayati bir öneme sahipken, Türkiye için de enerji arz güvenliğinde yeni bir kapıyı bizlere aralamaktadır. Somali’nin münhasır ekonomik bölgesinde yürütülen bu faaliyetler, bölgedeki diğer aktörlerin (BAE, İsrail vb.) iştahını kabartan ancak Türkiye’nin koruması altında olan bir “Mavi Ekonomi” kalkanı oluşturmaktadır. 2024 yılında imzalanan “Savunma ve Ekonomik İşbirliği Çerçeve Anlaşması” bu koruma kalkanının hukuki ve askeri zeminini birleştirmiştir .
3. BÖLGESEL REKABET VE JEOPOLİTİK SATRANÇ
Afrika Boynuzu, bugün küresel güçlerin ve bölgesel vekillerin en sert satranç tahtalarından biridir. Etiyopya’nın Somaliland ile yaptığı liman anlaşması ve İsrail’in Somaliland’i tanıma yönündeki dolaylı sinyalleri, bölgedeki istikrarı pamuk ipliğine bağlı hale getirmiştir.
Türkiye, bu karmaşık denklemde “meşruiyet” odaklı bir dış politika izleyerek diğerlerinden ayrışmaktadır. Türkiye’nin Libya ve Sudan’daki tutumu ile Somali’deki duruşu arasında sarsılmaz bir paralellik vardır: Meşru hükümetin yanında durmak ve devlet otoritesini tesis etmek. Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) gibi aktörlerin bölgedeki ayrılıkçı yapıları destekleyen hamlelerine karşılık Türkiye, Somali’nin federal yapısını ve toprak bütünlüğünü merkeze alan bir dengeleyici güç rolü üstlenmektedir. Bu rekabet, sadece askeri değil, aynı zamanda kimlik ve normlar üzerinden yürütülen bir nüfuz mücadelesidir.
SONUÇ
Türkiye ve Somali arasındaki ilişkiler, artık bir “yardım alan-yardım veren” ilişkisi değildir. Bu, savunma sanayiinden enerjiye, uzay teknolojilerinden sosyal güvenlik sistemlerinin inşasına kadar uzanan çok katmanlı bir stratejik kader birliğidir. Türkiye’nin Somali’deki varlığı, Afrika Boynuzu’nun sadece güvenliğini değil, aynı zamanda küresel sistemdeki jeopolitik ağırlığını da yeniden tanımlamaktadır. Gelecek on yıl, bu ortaklığın meyvelerinin sadece iki ülke için değil, tüm bölge istikrarı için toplandığı bir dönem olacaktır.
KAYNAKÇA
Atakul, D. (2024). Somali’nin Türkiye İçin Jeostratejik Önemi. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, 13(3), 324-348. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sid/article/1514315
Misirli, H. (2024). Turkey-UAE rivalry in Somalia and its implications on regional dynamics. African Journal of Political Science and International Relations, 18(4), 132-145.
Demirtaş, T. (2026). Türkiye’nin Afrika’daki çok katmanlı ve dengeli güvenlik politikası. Anadolu Ajansı Analiz. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/turkiyenin-afrikadaki-cok-katmanli-ve-dengeli-guvenlik-politikasi/3828841
Çalışkan, G. (2026). Türkiye-Suudi hattında yeni denklem: Gazze’den Somali’ye uzanan stratejik ortaklık. Independent Türkçe. https://www.indyturk.com/node/772284/
Emin, T. (2026). Türkiye Somali’deki Varlığını Yeniden Nasıl Şekillendiriyor? Fokus Haber. https://www.fokusplus.com/dosya/turkiye-somalideki-varligini-yeniden-nasil-sekillendiriyor
National Interest. (2026). ABD basınından dikkat çeken Türkiye analizi: F-16’lar Somali semalarında! Haber 7. https://m.haber7.com/dunya/haber/3601757-abd-basinindan-dikkat-ceken-turkiye-analizi-f-16lar-somali-semalarinda
Ülkü Nur ANITGAN – SvS Stajyeri
