Türkiye Nijer ile ekonomik, savunma ve askeri iş birliği geliştirmekle beraber eş zamanlı olarak terörizm ve bölgesel istikrarsızlıkla mücadelede Nijer’e destek vermektedir. İki ülke arasındaki diplomatik temaslar dayanışma, destek ve güvenlik krizlerinin yönetilmesi, Nijer’in kurumsal kapasitesini güçlendirme ve bölgesel istikrar açısından önem taşımaktadır.
Nijer’in Ekonomik Kalkınması Ve Ticari Yönü
Ticari açıdan Nijer’in ekonomik kapasitesinin desteklenmesi başlıca faktörlerden birisidir. Bilhassa Nijer’in sahip olduğu doğal kaynaklar ve madencilik potansiyeli, iki ülke arasındaki ekonomik iş birliğinde mühim alanlardan birini oluşturmaktadır. Dahası Türkiye’nin gerçekleştirdiği kalkınma yardımları, ekonomik ilişkilerin yalnızca ticari boyutta kalmayarak Nijer’in kalkınması ve toplumsal ihtiyaçların karşılanmasına yönelik bir fayda da sağlayacaktır. Bu kapsamda Türkiye’nin yaklaşımı, yalnızca savunma ürünlerinin satışında değil eğitim, güvenlik iş birliği, siyasi destek ve krizlerin çözümüne yönelik ortak çabalara da dayanmaktadır.
Nijer’in Sahel Kolu
Sahel Kolu, Türkiye-Nijer ilişkilerinde Nijer’in yer aldığı Sahel Bölgesini ifade eder. Sahel Bölgesi, Kuzey Afrika ve Sahra Altı Afrika arasında bir geçiş bölgesidir. Nijer tam olarak bu bölgenin kalbinde yer alır. Bölge Afrika’nın Sahra Çölü’nün güneyinde, Senegal’den başlayarak Moritanya, Mali, Nijer, Çad, Sudan ve Nijerya’nın içine almaktadır. EL Kaide bağlantılı örgütler olan JNIM ve DEAŞ’ın Sahel kolu (IS-SAHEL) gibi radikal Selefi örgütlerin kök saldığı, sınır aşan silah kaçakçılığının yoğunlaştığı ve devlet otoritesinin kırsal sahalarda bütünüyle kaybolduğu bir coğrafyadır. Akabinde Türkiye-Nijer ikili ilişkilerinde 2020 yılı sonrasında en belirgin şekilde gelişen, en kısa sürede somut sonuçlar ortaya koyan ve ilişkilerin diğer boyutlarının sürdürülebilirliğine katkı sağlayan temel alanın savunma ve güvenlik olması bu durumun doğal bir neticesi olarak değerlendirilebilir.
Sahel Bölgesi ve Sahra Çölü
Türkiyen- Ecowas İlişkisi
ECOWAS tanımı itibariyle Batı Afrika Ekonomik Topluluğudur. Batı Afrika halkını kalkındırmayı misyon edinerek kurulmuş bir örgüttür. Üye ülkelerde halkın refahını artırmak, bölge içinde iş birliği geliştirmek ve bütünleşmeyi sağlamak, sürdürülebilir ekonomik büyüme ve kalkınma sağlamak temel hedefleri arasındadır.
Türkiye 2005 Mayıs ayından bu yana ECOWAS’a gözlemci statüsünde akredite olmuştur. Türkiye, ECOWAS ile ticari ilişkilerin geliştirilmesi için çeşitli girişimlerde bulunmuştur. Örnek verecek olursak, 2018’de Türkiye-ECOWAS Ekonomik ve İş Forumu düzenlenmiştir.
Nijer’de gerçekleşen Temmuz 2023’teki askeri darbenin ardından Nijer, ECOWAS ve Batılı aktörlerle ilişkilerini alternatif ortaklıklar ve yeni ittifak alanlarında geliştirmiştir. Türkiye – Nijer ilişkileri bu bağlamda değerlendirilebilir. Nijer ayrıca, Rusya ve İran ile uranyum ticareti konusunu masaya yatırmış, bunun ötesinde ön anlaşmalar imzalanmıştır. Nijer, ABD ile de diplomatik ilişkileri kesmemiş, yeni yönetim ABD’nin yeni atanan büyükelçisinin ülkeye girişine izin vermiştir.
Nijer’deki Terör Örgütleri
JNIM (Cemaat Nusret el-İslam vel-Müslimin): EL-Kaide bağlamtılı bu yapı, Nijer’in Mali ve Burkina Faso sınırındaki kırsal alanlarında etkindir.
IS-SAHEL (IŞİD Sahel Kolu): Bölgedeki diğer ana radikal gruptur; köy baskınları, pusu ve sınır aşan silah/insan kaçakçılığıyla otorite boşluğundan yararlanır.
ISWAP (Boko Haram): Ülkenin güneydoğusundaki Çad Gölü Havzasında (Nijer sınırında) saldırılar düzenler.
Türkiye ile Nijer Ordusu Arasındaki Bağlantı
İki ülke ordusu arasında stratejik ve askeri iş birliği bulunmaktadır:
–Savunma Sanayi Tedariki: Nijer, güvenlik krizlerine karşı Türkiye’den Bayraktar TB2 İHA’lar, HÜRKUŞ hafif taarruz uçakları ve EJDER YALÇIN zırhlı araçları satın almıştır.
–Askeri iş birliği Anlaşmaları: İki ülke arasında askeri eğitim, teknik iş birliği ve savunma alanlarında çerçeve anlaşmaları mevcuttur.
–Eğitim ve Danışmanlık: Türk Silahlı Kuvvetleri ve savunma şirketleri, terörler mücadele kapasitesini artırması için Nijer ordusuna eğitim ve teknik destek sağlamaktadır.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Nijer Cumhurbaşkanı Abdurrahman Tchiani ile düzenlediği basın toplantısında, ‘Terör örgütleriyle mücadele noktasında dost ve kardeş ülkemizin yanındayız’ ifadesini kıllandı.
Nijer Devlet Başkanı Buhari, Boko Haram örgütünün kesinlikle dış güçler tarafından desteklendiğini söyledi.
Türkiye ve Nijer’i Neler Bekliyor?
Yakın tarihte Sahel coğrafyasında yaşanan askeri gelişmelerden sonra Nijer ve diğer konfederasyon üyeleri ECOWAS yaptırımları altında zor bir dönemden geçti. Bu zorlu dönem içinde Türkiye ile yeni ekonomik ve ticari ilişkilerin kurulması her iki taraf açısından da mühim görülüyor. Özetle, Türkiye ve Nijer’i bekleyen süreçler, iki ülkenin savunma, güvenlik, istihbarat, ekonomik ve bölgesel politikalarını yeniden şekillendirmesi açısından kritik öneme sahip. Türkiye’nin Nijer ve Sahel Devletleri Konfederasyonu’yla devam ettireceği ilişkiler, bölgede istikrarı artırma ve terörle mücadelede daha etkili sonuçlar elde etme potansiyeline de sahip.
Elif Deli
Kaynakça
https://www.aa.com.tr/tr/gundem/turkiye-ile-nijer-arasinda-ortak-anlasmalar-imzalandi/3956682
