Batı Sahra: Coğrafi, Tarihsel ve Siyasi Bir Bakış
Kuzeybatı Afrika’da Atlantik Okyanusu kıyısında yer alan Batı Sahra, Dünya üzerindeki en ilginç ama aynı zamanda en trajik statüye sahip bölgelerden biridir. Bazı haritalarda ayrı bir ülke gibi görünürken kimi haritalarda Fas’ın bir parçası olarak görünür. Bu bölgenin tarihçesinden ve jeopolitik konumundan bahsetmek gerekirse; Batı Sahra (Arapça: الصحراء الغربية, es-Sahrâu’l-Garbiyye, İspanyolca: Sahara Occidental), Afrika kıtasının kuzeybatısında yer alan ve 1975 yılında koloni ülkesi İspanya tarafından terk edildikten sonra Fas tarafından hak iddia edilen ve günümüzde de üçte ikisini Fas’ın fiilen yönettiği bölgedir. Bölgenin tümü üzerinde 1976 yılında bağımsızlığı ilan edilen Sahra Demokratik Arap Cumhuriyeti’nin bu ilanı Fas tarafından kabul edilmemektedir. Bölgenin sınır komşusu olarak kuzeyinde Fas, kuzeydoğusunda Cezayir, doğu ve güneyinde Moritanya yer alırken, bölgenin batısında Atlas Okyanusu yer almaktadır.
Polisario Cephesi’nin Tarihsel Gelişimi ve Batı Sahra Sorununda Silahlı Mücadeleden Diplomatik Çıkmaza Uzanan Süreç
Polisario Cephesi, Kuzeybatı Afrika’daki eski İspanyol toprağı olan Western Sahara’da Fas kontrolünü sona erdirmeyi ve bölgenin bağımsızlığını kazanmayı amaçlayan siyasi-askerî bir örgüttür. Polisario Cephesi büyük ölçüde Batı Sahra bölgesinin yerli göçebe halkı olan Sahrauilerden oluşmaktadır. Hareket, Mayıs 1973’te (merkezi komşu Moritanya’da olmak üzere) Batı Sahra’daki İspanyol yönetimine karşı bir isyan hareketi olarak başlamıştır. İspanya’nın çekilmesinin ardından 1976’da Fas ve Moritanya Batı Sahra’yı kendi aralarında paylaştırmış; bunun üzerine Polisario Cephesi Cezayir’e taşınmış ve Cezayir bundan sonra örgüte üs ve askerî destek sağlamıştır. Moritanya 1979’da Polisario ile barış yapmış, ancak Fas Moritanya’nın Batı Sahra’daki payını tek taraflı olarak ilhak etmiştir.
1980’ler boyunca sayıları yaklaşık 15.000’i bulan, motorize ve iyi silahlanmış Polisario gerillaları Batı Sahra’daki Fas karakollarına ve savunma hatlarına saldırılar düzenlemiştir. Fas ise buna karşılık yaklaşık 2.000 kilometre uzunluğunda bir savunma duvarı (berm) inşa etmiş ve bu hat 1987’de tamamlanmıştır. 1980’lerin sonu ve 1990’ların başında Polisario Cephesi üst düzey ayrılıklar ve mülteci kamplarındaki iç sorunlarla karşı karşıya kalmıştır. Ayrıca Cezayir’in diplomatik desteği sürse de 1990’larda askerî desteği azalmıştır. Buna rağmen Polisario Cephesi’nin Sahrauiler nezdindeki ve uluslararası siyasi toplumdaki meşruiyeti büyük ölçüde korunmuştur.
1991’de Polisario Cephesi, 1976’da İspanya’nın çekilmesinden bir gün sonra ilan ettiği Sahra Democratik Arap Cumhuriyeti (SADR) için daha demokratik yeni bir anayasa kabul etmiştir. Aynı yıl, Batı Sahra’da kendi kaderini tayin referandumu öngören bir Birleşmiş Milletler barış planını kabul etmiştir. Ancak seçmen uygunluğu konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle 1992 başında yapılması planlanan referandum ertelenmiştir. BM himayesinde Fas ile Polisario arasında yapılan görüşmeler referandumun parametrelerini belirleme konusunda büyük ölçüde başarısız olmuş; 2000 yılında BM Güvenlik Konseyi referanduma alternatif seçeneklerin değerlendirilmesini istemiştir. 2007 ve 2008’de BM destekli yeni görüşmeler yapılmış; 2018 sonunda ise ABD’nin, bölgedeki BM barış gücünün görev süresini ihtilafta ilerleme sağlanması şartına bağlama yönündeki baskısı sonrasında görüşmeler yeniden başlatılmıştır. Ancak bu temaslar da somut bir ilerleme sağlamamış ve BM barış gücü misyonu yenilenmiştir.
2020’nin ikinci yarısında Polisario Cephesi’nin Fas ile Moritanya arasındaki önemli bir ticaret yolunu engellemeye başlamasıyla gerilim yeniden tırmanmıştır. Kasım ayında Fas’ın ablukayı dağıtmak için askerî operasyon başlatmasının ardından Polisario Cephesi, 1991 tarihli barış planına artık bağlı kalmayacağını ilan etmiştir.
Sonuç
Birleşmiş Milletler (BM) ile ABD’li yetkililer, Batı Sahra sorununa çözüm bulmak amacıyla 23-24 Şubat 2026’da Washington’da üçüncü kez bir araya gelmiş ve görüşmelere BM Genel Sekreteri’nin Batı Sahra Özel Temsilcisi Staffan de Mistura ile ABD temsilcileri eş başkanlık etmiştir. Müzakerelerde, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin 2797 sayılı kararı doğrultusunda Fas’ın özerklik önerisi temel alınmış ve Batı Sahra halkının kendi kaderini tayin hakkı dâhil olmak üzere tarafların karşılıklı kabul edebileceği bir çözüm üzerinde durulmuşsa da hala somut bir çözüm maalesef bulunamamıştır.
KAYNAKÇA
https://tr.wikipedia.org/wiki/Bat%C4%B1_Sahra
https://www.britannica.com/topic/Polisario-Front
Buket KAYA – SVS Stajyeri
